Oyuncular Sendikası, 33. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali kapsamında sinema ve sahne sanatları alanında çalışan oyuncularla, sektör bileşenleri ve festival katılımcılarıyla bir araya geldi.
Oyuncular Sendikası tarafından düzenlenen “Oyuncular Sendikası ile Sektör Buluşması- Ödül Alıyoruz Peki Neler Yaşıyoruz?” başlıklı panel festival kapsamında Sheraton Otel Round Ballroom’da gerçekleşti. Oyuncuların çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunlardan güvenli setlere, örgütlenme hakkından çocuk oyuncuların çalışma koşullarına, yakınlık koordinasyonundan yeşil setlere ve seslendirme çalışma kurallarına kadar sektörün güncel başlıklarının ele alındığı buluşmada, farklı çalışma alanlarından sendika temsilcileri deneyimlerini ve yürüttükleri çalışmaları paylaştı.
Buluşmanın açılış konuşmasını Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay gerçekleştirdi. Zuhal Olcay konuşmasında; ödül töreninde birkaç dakikada görünür olan emeğin arkasında, aylarca hatta yıllarca süren bir emek var. Bir oyuncunun sahneye çıkması ya da kamera karşısına geçmesi, o emeğin yalnızca görünen kısmı.
O görünmeyen tarafta ise uzun çalışma saatleri, belirsizlik, güvencesizlik, işsizlik dönemleri, çalışma koşulları, sette yaşanan sorunlar ve çoğu zaman tek başına göğüslenmek zorunda kalınan hak ihlalleri var. Biz Oyuncular Sendikası olarak yıllardır çok temel bir şeyi anlatmaya çalışıyoruz. Oyuncu işçidir. Oyunculuk bir meslektir.
Oyuncunun emeği bir çalışma ilişkisinin parçasıdır. Ve oyuncunun da diğer bütün işçiler gibi çalışma hakkı, dinlenme hakkı, güvenli ve sağlıklı bir ortamda çalışma hakkı, ayrımcılığa ve tacize karşı korunma hakkı ve örgütlenme hakkı vardır.
Oyuncu olmak, bu haklardan vazgeçmek anlamına gelmez.Tam tersine, emeğimiz görünür hale geldikçe bu hakların da görünür olması gerekir. Program kapsamında Oyuncular Sendikası Genel Sekreteri Atilla Gündoğdu, “Örgütlenme Hakkımız ve İSİG” başlığıyla oyuncuların örgütlenme hakkını ve işçi sağlığı ve güvenliği alanındaki temel sorunları ele aldı. Setlerin tehlikeli iş kolunda olduğu, ölümlü ve yaralanmalı kazaların sıkça karşılaşıldığından bahsederken örgütlenmenin önemine, bir araya gelindiğinde oyuncuların haklarını daha kolay savunabileceğini anlattı.
EŞİT İŞE EŞİT ÜCRET
Setlerde güvenli ve eşitlikçi çalışma koşullarının oluşturulmasına ilişkin “Güvenli Setler” başlığında, Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Ayrımcılıkla Mücadele Birimi Sorumlusu Gizem Soysaldı konuştu. Soysaldı konuşmasında; eşit işe eşit ücret, senaryolarda kadınların konumlandırılması, yaş ayrımcılığı yani ageizm, güvenli çalışma ortamı, audition, taciz tanımları, oyuncular ve yapımcılar için taciz durumlarında yol haritaları, kostüm odası en iyi uygulamaları, çıplaklık ve simüle edilmiş yakınlık sahneleri için rehber ve kapalı set uygulamalarından bahsetti.
Ayrıca Oyuncular Sendikası’nın şikayet- vaka, psikolojik ve hukuki yönlendirme, dava takipleri gibi pek çok konuda neler yapıldığından bahsetti ve filmlerde oyuncuların sürekli olarak bütçesiz çalıştırılması teklifinin normalleştirilmesine karşı tepkisini dile getirdi.
Ardından Yakınlık Koordinatörü Ece Türkmut Dere, “Yakınlık Koordinasyonu Nedir, Ne İşe Yarar, Uluslararası Örnekler” başlığıyla yakınlık koordinasyonunun setlerdeki rolünü ve dünyadaki uygulamaları aktardı. Yakınlık Koordinasyonu yalnızca öpüşme ve çıplaklık sahnelerinden ibaret değil sinema ve televizyon dünyasında yakınlık içeren sahnelerin daha güvenli, şeffaf ve profesyonel koşullarda yaratılması ihtiyacından doğan Yakınlık Koordinasyonu, bugün giderek genişleyen bir uzmanlık alanı olarak öne çıkıyor. Alan, ilk olarak özellikle öpüşme, cinsellik ve çıplaklık içeren sahneler üzerinden tanınsa da çalışma kapsamı bunun çok ötesine uzanıyor.
Travmatik sahneler, tıbbi müdahale ve beden temsili içeren sahneler, aile üyeleri arasındaki fiziksel yakınlık, sarılma, temas ve oyuncuların sınırlarının özel olarak gözetilmesini gerektiren farklı sahne dinamikleri de Yakınlık Koordinasyonu’nun çalışma alanına girebiliyor. Yakınlık Koordinatörü yalnızca çekim sırasında oyuncuların yanında bulunan bir uzman değil. Çalışma, projenin hazırlık aşamasından başlayarak çekim sürecine ve gerektiğinde post-prodüksiyona kadar uzanıyor. Sahnenin ihtiyaçlarına göre oyuncuların yanı sıra yapımcı, yönetmen, görüntü yönetmeni, koreografi ve kamera arkası ekipleriyle birlikte çalışılıyor. Böylece sahnenin sanatsal hedefi korunurken, fiziksel temasın, sınırların, beklentilerin ve çalışma koşullarının önceden konuşulması ve herkes için daha öngörülebilir bir süreç oluşturulması hedefleniyor.
ÖNCE ÇOCUK SONRA ÇOCUK OYUNCU
Oyuncular Sendikası Genel Mali Sekreteri Alper Atak, “Set Çalışma İlkeleri – Yeşil Setler Mümkün” başlığında sürdürülebilir ve sağlıklı çalışma ortamlarının oluşturulmasına ilişkin sendikanın çalışmalarını paylaştı. Ocak 2026’ da gerçekleştirilen “Set Çalışma İlkeleri” çalıştayında ortaya çıkan setlerdeki çalışma koşullarından bahsetti. Ayrıntılı çalışma ilkeleri Oyuncular Sendikası’nın web sitesinde yer alıyor. Çocuk oyuncuların çalışma koşulları da buluşmanın önemli başlıklarından biri olacak. Oyuncular Sendikası Örgütlenme Uzmanı Demet Koca, “Önce Çocuk, Sonra Çocuk Oyuncu” başlıklı konuşmasında çocukların haklarının ve üstün yararının çalışma süreçlerinin merkezinde olması gerektiğini aktararak, Çocukların çalışabildiği nadir alanlardan biri olan kültür-sanat alanındaki çocuklar Anayasa madde 71.’e göre çalıştırılabilecekleri. Çocuk oyuncuların çocuk oldukları unutulmadan, çalışma biçiminin düzenlenmesi, sigortasız, sözleşmesiz çalıştırılmaması gerektiği, iki yaşından küçük bebeklerin çalışmasının yasak olması gerektiği, okula giden çocuk oyuncuların eğitim öğretim hayatının engellenmeden, dinlenme ve oyun zamanından çalmadan çalışabileceklerini aktardı. Programın bir diğer başlığını ise seslendirme alanındaki çalışma koşulları oluşturdu.
SESİMİZİN SESİ OLMAK…
Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve Seslendirme Birimi Sorumlusu Arda Kavaklıoğlu, “Seslendirme: Seslendirme Çalışma Kuralları Nelerdir?” başlığıyla seslendirme oyuncularının çalışma koşulları ve sendikanın bu alandaki çalışmaları hakkında bilgi verdi. 2020 yılında yürürlüğe giren Seslendirme Kuralları ve Taban Ücretlerin Belirlenmesine Dair Protokollerin her yıl güncellendiği, taban ücretin sektörde genel bir kural olduğu ve seslendirme alanına dair bir toplu sözleşme niteliğinde olduğunu aktardı. Sektör buluşmasında yalnızca sinema ve televizyon değil, sahne sanatlarında çalışan oyuncuların çalışma koşulları da gündeme geldi. Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi, Sahne Sanatları Birimi Sorumlusu Esin Aslan, “Sahne Sanatlarında Çalışma” başlığıyla tiyatro ve sahne sanatlarında oyuncuların çalışma yaşamında karşılaştığı zorluklara değindi. Tiyatrolarda provaların ücretsiz olması, sigortasız çalışma gibi pek çok soruna değinirken; dans, sokak sanatçıları, pantomim, stand-upçıların da sendika bünyesinde örgütlendiğini belirtti. Sunuşların ardından katılımcılardan gelen soruların cevaplanmasıyla panel sona erdi.
