Bu çalışmada Güney Kore’de bugüne kadar Nazım Hikmet hakkında yapılan tanıtım ve araştırmaların mevcut durumu ile ilk kez 1956’da Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’da yayımlanan ve 2021’de Güney Kore’de yeniden yayımlanan şair Baek Seok (1912-1996) tarafından çevrilen Nazım Hikmet’ten Seçmeler adlı eserin Türk ve Kore edebiyatında nasıl bir yere sahip olduğu incelenmektedir. 

Baek Seok, 1930’lar ve 40’larda, Japon sömürge yönetimi dönemi ile kurtuluş sonrası aktif olarak faaliyetlerde bulunan Koreli bir şairdir. Baek Seok İngilizce, Japonca, Rusça ve Çince de dahil olmak üzere çeşitli yabancı dilleri bilmesinin yanı sıra, hem İngiliz edebiyatı eserlerini hem de Puşkin gibi ünlü Rus şairlerinin şiirlerini Korece’ye çevirmesiyle de ünlüdür. Kore edebiyat tarihinde büyük bir otoriteye sahip olan Changjakwa Bipyeong (Yaratılış ve Eleştiri) dergisi Beak Seok’un edebi başarılarını anmak için 1997’de ‘Baek Seok Edebiyat Ödülü’nü düzenleyip her yıl yayımlanan en iyi şiir kitabına ödül vermektedir.

Nazım Hikmet, şiirleri bir çok yabancı dile çevrilen Türkiye’nin en önemli şairlerinden biridir. Onun ilk kez Korece’ye çevrilen ve bir kitap olarak yayımlanan şiirleri Nazım Hikmet’ten Seçmeler adlı eserdir. Bu eser, sadece Türk edebi eserlerinin ilk olarak Korece’ye çevrilmesi ve bir kitap olarak yayımlanması açısından değil, aynı zamanda bu eseri çeviren Baek Seok’un hem Kore şiir tarihinde dahi bir şair olarak görülmesi hem de modernist akımda önemli bir iz bırakması açısından da Kore edebiyatında özel bir yere sahiptir. Kore Savaşı’ndan sonra Kore, güney ve kuzey olmak üzere ikiye bölünmüş ve sonrasında karşılıklı olarak sanat eserlerinin yayımlanmasına yasak getirilmiştir. Baek Seok, bölünmeden sonra doğduğu yer Kuzey Kore’de kalmış ve 1988’de bu yasağın kaldırılması ile eserleri Güney Kore’de ciddi bir şekilde incelenmeye başlanmıştır.

Baek Seok’tan bahseden çeşitli kitap ve makalelerde Nazım Hikmet’e değinilmiştir; ancak bu değinmeler genellikle Baek Seok’un eserlerini çevirdiği yabancı yazarlardan biri olduğu hakkında kısa bir bilgiden ibarettir. Özellikle de Nazım Hikmet, Baek Seok’un eserlerini çevirdiği birçok Rus şairi ile birlikte tanıtıldığı için onun Kore Edebiyatı’nda pek parlayamadığı bir gerçektir. Ta ki 2021’de Güney Kore’de Baek Seok’un çevirdiği Nazım Hikmet şiirleri ayrı bir kitap olarak yayımlanana kadar. Bu kitap vasıtasıyla Nazım Hikmet, Baek Seok’un eserlerini çevirdiği birçok Rus şairinden daha benzersiz bir statüye sahip olmuştur.

Okuduğunuz bu çalışmada çalışmada, ilk olarak Kuzey Kore’de, daha sonra Güney Kore’de kitap olarak yayımlanan Nazım Hikmet’ten Seçmeler adlı eser, Baek Seok’un hayatı ve Baek Seok’un gözünden Nazım Hikmet’in şiir dünyası incelenecektir. Bunu yaparken iki şairin siyasi görüşüne değinilmeden sadece Nazım Hikmet’in eserleri hakkında Baek Seok’un görüşleri ele alınacaktır. Bunun nedeni, her iki ülkenin edebiyatını büyük ölçüde etkileyen iki şairin edebi statüsünün siyasi görüşlerinden daha çok önemsenmesidir. Bu çalışmada, şiir kitabının yeniden yayımlanmasının önemine odaklanarak her iki ülkede de gelecekte yapılacak araştırmalar için bir temel oluşturmayı amaçladık. Bu nedenle iki şairin ve eserlerinin daha derinlemesine karşılaştırmalı olarak incelenmesini bir sonraki çalışmaya bıraktık.

Bu çalışmada ilk olarak kitaptaki şiirlerin başlıkları, kaynak olarak kullanılan Rusça kitaplardaki şiirlerin başlıkları ile Türkçe başlıklar karşılaştırılmaktadır. Şiirler Rusça’dan Korece’ye çevrildiği için karşılaştırma çalışması yapılırken bir Rus Dili ve Edebiyatı uzmanının işbirliğine gereksinim duyduk. Bu nedenle bir uzmandan Rusça başlıkları incelemesini talep ettik.

Bu şiir kitabında Baek Seok’un çevirdiği şiir sayısı 37’dir. Ancak sadece Hapishane Mektubu başlığı altında 26 şiir bulunmaktadır. Bu ayrıntıyı hesaba katarsak kitaptaki şiir sayısı oldukça kabarıktır. Çeviri eserleri yorumlarken doğrudan çeviri mi yoksa anlamsal çeviri mi olduğu tartışılır. Baek Seok’un çevirdiği Nazım Hikmet şiirlerine bakıldığında bunların önce Türkçeden Rusçaya çevrilmesi ve sonrasında Baek Seok’un Rusçadan Korece’ye çevirmesinden dolayı bu şiir kitabı yukarıda bahsedilen iki kategoriye de girmemektedir; bu nedenle Baek Seok’un çevirisinin tamamlama seviyesini ölçmek oldukça zordur. Bu konuyla ilgili kapsamlı araştırmayı sonraki çalışmaya bırakıyoruz.

Güney Kore’de Nazım Hikmet Üzerine Yapılan Çalışmalar

Güney Kore’de Nazım Hikmet hakkındaki tanıtımlar, onun dünya çapındaki ününe kıyasla neredeyse yok denecek kadar azdır. Bu, şimdiye kadar Türk şiiri alanında çalışan uzman bir Korelinin olmamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle de Nazım Hikmet üzerine ciddi bir araştırma yapılamamıştır.

Öncelikle Güney Kore’de Nazım Hikmet’in şiirlerinin tanıtıldığı basılmış materyallere bakacak olursak; ünlü Koreli şair Ryu Shiva (1959 ~), Nazım Hikmet’in Piraye İçin Yazılmış: Saat 21-22 Şiirleri’nden 24 Eylül 1945 (Korecede Gerçek Yolculuk olarak çevrilmiştir) adlı şiirini İngilizce’den Korece’ye çevirmiş ve bu şiiri Hiç İncinmemiş Gibi Sev^[1] adlı derleme şiir kitabında yayımlamıştır. Ryu Shiva, Kore’de popüler bir şair olduğu için bu şiir kitabında yer alan birçok yabancı şairin şiirleri hala okuyucular tarafından sevilmektedir. Özellikle, bu şiir kitabı son on yılda Kore’de en çok satan şiir kitabıdır.^[2] Nazım Hikmet’in  kitaptaki bu şiiri, Güney Kore’de çeşitli kitaplarda ve sosyal medyada alıntı yapılacak derecede çok bilinir.

Türk edebiyatını çeşitli şekilde ele alan Türk Edebiyatını Anlamak adlı kitabın Türkiye Edebiyatı Şiir Tarihi bölümünde Cumhuriyet sonrası Türk şiirinin önde gelen şairlerinden Nazım Hikmet örnek verilmiş ve onun temsili şiirlerinden oluşan bir liste ile birlikte Bugün Pazar adlı şiiri Korece’ye çevrilerek yayımlanmıştır (Lee 2006, 57-58).

Bu arada, Asya edebiyatını tanıtan ve detaylı bir şekilde ele alan, sezonluk dergi Gyegan Asya’nın 2011 yılı ilkbahar 20. sayısında Yıkıcı Çağın Şiirsel Tanıklığı başlığı altında Nazım Hikmet’in hayatı, şiir dünyası ve Baek Seok’un çevirisini yaptığı Ölüme Dair ile diğer iki şiiri, Cezaevinden Oğluma Mektup’u yayımlanmıştır. Ayrıca bu dergide Azade Seyhan’ın yazdığı Tanık Şiiri Olarak Otobiyografi: Nazım Hikmet’in Sürgün Şiirleri adlı düzyazıya da yer verilmiştir.^[3]

Baek Seok’un 1956 yılında çevirdiği Nazım Hikmet’ten Seçmeler kitabında yayımlanan şiirler, onun çevirilerini yaptığı Rus şairlerin şiirleri ile birlikte Baek Seok’un Çevirdiği Şiirlerden Seçmeler^[4] adlı kitapta ve Geundae Seoji^[5] adlı akademik dergide yayımlanmıştır. Bu kitap ve akademik dergi, Baek Seok tarafından çevrilen Puşkin, Lermontov, Isakovsky, Nikolai Tihonov, Dmitry Gulia ve Nazım Hikmet hakkında kısa tanıtımları ve bu şairlerin çevrilmiş şiirlerini içermektedir. Bu kitabı derleyen Prof. Dr. Jeong Seon Tae, Nazım Hikmet’i Baek Seok’un Nazım Hikmet’ten Seçmeler’deki yazılarını kullanarak tanıtmış, onun hakkında kapsamlı bir analiz ve değerlendirme yapmamıştır. 

Ressam Kim Young Jin’in yazdığı Baek Seok Biyografisi’^[6]nde de sadece Nazım’ın ismi verilerek eserlerinden bahsedilmiş, Kim Jae Yong’un derlediği Baek Seok’un Bütün Eserleri’^[7]nde sadece Baek Seok’un yazdığı eserler yayımlanmış, şairin kronolojik listesinde de onun Rus şairlerin eserlerini çevirdiğine değinilmiş ancak Nazım Hikmet’ten bahsedilmemiştir. 

Bu çalışmada tek tek bahsetmeyecek olsak da Güney Kore’de, Baek Seok üzerine yayımlanan akademik makalelerde de kitaplarda olduğu gibi Nazım Hikmet’ten Baek Seok’un eserlerini çevirdiği Rus şairler ile birlikte kısaca bahsedilmektedir. Bu nedenle, Nazım Hikmet, ne yazık ki uluslararası ününe kıyasla Güney Kore’de ciddi bir şekilde araştırılamamıştır. Buna rağmen, Kuzey Kore’de ilk yayımlanmasından 65 yıl sonra, Güney Kore’de yeniden yayımlanan Nazım Hikmet’ten Seçmeler vasıtasıyla Güney Kore akademik dünyasında Nazım’ın daha yoğun bir şekilde araştırılması beklenmektedir. 

Korece’ye çevrilen ilk Türk Edebi Eseri: Nazım Hikmet’ten Seçmeler

Rusça’dan Korece’ye çevrilen Nazım Hikmet’ten Seçmeler’in Kuzey Kore (1956) ile Güney Kore (2021) baskısının her biri, Nazım Hikmet’in toplam 58 şiirini içermektedir. 

Bu şiirlerden 37 tanesini Baek Seok, 15 tanesini Kim Byung Wook, 5 tanesini Jeon Chang Shik ve 1 tanesini Heo Jun çevirmiştir. Eserde en çok Baek Seok’un çevirdiği şiirlere yer verilmiştir. Bununla birlikte şiir kitabının önsözünü Baek Seok’un yazmasından yola çıkılarak bu eserin basımını onun üstlendiğine inanılmaktadır. 

Baek Seok, önsözde bu kitabın, Nazım’ın 1921’den 1955’e kadar yayımlanan şiirlerinden son derece önemli ve mükemmel olanlarını içerdiğini açıklamaktadır. Baek Seok, 1921’den 1952’ye kadar yayımlanmış olan bu şiirleri (50 eser), Moskova İzdatelstvo İnostrannoy Literaturı Yayımevi (1953) baskılı Nazım Hikmet’ten Seçmeler adlı eserden çevirdiğini ve Moskova İzdatelstvo “Pravda” Yayımevi (1955) baskılı Nazım Hikmet’ten Seçmeler’den de 1953’ten sonra 1955’e kadar yayımlanan yeni eserlerden (8 eser) seçtiğini^[8] açıklamaktadır.  

Nazım Hikmet’ten Seçmeler’de yayımlanan şiirler, Nazım Hikmet’in aktif olarak şiir yazmaya başladığı 1921 ile 1956 yılları arasında yazılan eserlerdir.^[9] Baek Seok tarafından çevrilen 37 şiir arasından 12’si 1920’lerde, 6’sı 1930’larda, 6’sı 1940’larda ve 13’ü 1950’lerde yayımlanmıştır. 

Resim 1. Rusya’da yayımlanan Nazım Hikmet’ten Seçmeler (1953, sol), Nazım Hikmet’ten Seçmeler (1955, sağ).

Bu iki esere göre 1956’da Pyongyang’da yayımlanan Nazım Hikmet’ten Seçmeler’in kapağı aşağıdaki gibidir. Bu kitabın iç kapağı için Rusya’da 1953’te yayımlanan kitabın iç kapağı olduğu gibi kullanılmıştır.

Resim 2. Nazım Hikmet’ten 

Seçmeler’in iç kapakları

Yukarıda bahsedildiği gibi, bu şiir kitabı, Rus çevirmenler tarafından Türkçe’den Rusça’ya çevrilen şiirlerin Korece’ye çevrildiği bir eserdir. Çevirmenler N. Glazkov, M. Pavlova, P. Zheleznov, V. Zhuravlev, I. Frenkel, E. Bagritskii & N. Dementjev, N. Razgovorov, L. Martinov, D. Samojlov, M. Lukonin, L. Oshanin, K. Simonov, M. Aliger’dir. Bu çevirmenler arasında M. Pavlova, 26 çeviri ile en fazla çeviriye sahiptir.

Baek Seok’un Korece çevirisine bakıldığında Rusça versiyona sadık kalarak çevirdiği görülmektedir. Ancak bu çeviriler orijinal Türkçe başlıklardan oldukça farklıdır. Bu farklar aşağıdaki gibidir. 

Tabloda görüldüğü üzere Korece başlıklar Türkçe başlıklardan oldukça farklı çevrilmiştir. Bu farklılık Türkçeden Rusçaya yapılan çeviriden kaynaklanmaktadır. Baek Seok, Rusçaya sadık kalarak Korece’ye çeviri yapmıştır, ancak şairin kendi kimliğini katarak daha şiirsel bir şekilde çeviri yapması dikkat çekicidir. Fakat, bu izlenim parça parçadır ve gelecekte karşılaştırmalı metin çalışması yoluyla nesnel bir değerlendirme yapılması gerekecektir.

2021’de yayımlanan şiir kitabı birçok yönden 1956 baskısından farklıdır. Öncelikle kitabın başlığı Baek Seok’un Sevdiği Şiir, Nazım Hikmet olarak değiştirilmiş ve başlıkta iki şairin isminin birlikte yer alması Kore ve Türk edebiyatında iki şairin önemini vurgulamaktadır. Pyongyang baskısındaki Nazım Hikmet şiirlerinde, günümüz okurlarının şiirin anlamını doğru bir şekilde kavramasını zorlaştıran Pyongyang şivesi oldukça fazla kullanılmaktadır. Seul baskısı, günümüz okurlarının aşina olmadığı kelimeleri modern dillere çevirmesiyle Nazım Hikmet’in şiir dünyasının daha iyi anlaşılma avantajına sahiptir. Nazım Hikmet’in hayatını, şiir dünyasını ve bu şiir kitabında yayımlanan birkaç eseri kapsamlı olarak incelediğim yazısı sonsözde yayımlanmıştır. Bu yazı Koreli okurlara Nazım Hikmet’in şiir dünyasını ve fikirlerini anlamaları için fırsatlar sağlamaktadır. 

Bu şiir kitabının yeniden yayımlanmasıyla birlikte Kore basınında Nazım Hikmet’in hayatına ve şiir dünyasına geniş bir yer verilmiş ve özellikle birkaç gazete, bu şiir kitabında yer alan Türkiye’nin Kore Savaşı’na katılmasını eleştiren Mektup şiirine büyük ilgi göstermiştir.

Baek Seok, çevirdiği şiirler sayesinde dilbilgisini geliştirerek kendine özgü bir alan açmıştır. Çeviri, bir dili diğer bir dile ‘mekanik olarak’ aktarma eylemi değildir. Geniş anlamda çeviri, iki kültürü bir araya getirme eylemidir ve edebi eserlerin çevirisi daha da yaratıcılık gerektirmektedir. Baek Seok’un 1940’ların başından itibaren aktif olarak başladığı çeviri eylemi, onun edebi faaliyetlerinin bir parçası olmuştur ve kurtuluştan sonra da Kuzey Kore’de bu çeviri eylemlerine devam etmiştir (Jeong 2010, 362).

¹. Ryu, Shiva. Saranghara Han Beondo Sangcho Badji Anın Geogchorom. Seul: Oraedoen Mirae, 2005.

^[2]. Kyobo Kitabevi 10 yıllık şiir kitabı satışlarında 1 numara. Ryu Shiva Hiç İncinmemiş Gibi Sev. 27.08.2014, http://www.hani.co.kr/arti/culture/book/652943.html.

3. Gyegan Asya 2011 Bom 20ho Chulgan. 17.03.2011, https://blog.naver.com/bookasia/60126027969

4. Jeong, Seon Tae. Baek Seokui Beonyeongshi SeonJib. Seul: SomyungChulpan, 2012

5. Gındaeseoji Hakhoe, Je 2 Ho 2010.

6. Kim, Yeong Jin. Baek Seok Pyong Jeon. Seul: MidaseuBugseu, 2011.

^[7] Kim, Jae Yong (Derleyen). Baek Seok JeonJib. Seul: Shilcheonmunhaksa, 2011.

^[7]

^[8]. Bu konu hakkında daha net bilgi vermek gerekirse, Rusça baskının kapağında da görülebileceği gibi, Moskova İzdatelstvo “Pravda” Yayımevi baskısı, Moskova İzdatelstvo Koleksiyonu (No.45) anlamına gelmektedir ve bu koleksiyon Pravda Yayınevi tarafından yayınlanmıştır.

^[9]. Bu şiir kitabındaki eserlerden bazıları orijinal yıla göre biraz farklılık göstermektedir. Örneğin Güneş İçenlerin Türküsü için 1924 yerine 1925, Yirminci Asra Dair için 1941 yerine 1948 ve Sabah Türküleri için de 1947 yerine 1948 yazılmıştır.